Feliks Koneczny – polski historyk, krytyk teatralny, bibliotekarz, dziennikarz a przede wszystkim historiozof urodził się 1 listopada 1862 roku w Krakowie – zmarł 10 lutego 1949 roku również w Krakowie. Historiozofia jest dziedziną filozofii zajmującą się zagadnieniem sensu, celu historii, jej powtarzalności oraz szuka odpowiedzi na pytanie czy historia posiada jakiś cel ostateczny czy też jest procesem nieskończonym. Rodzina Konecznego mieszkała na Morawach od czasów króla Jana III Sobieskiego. Na początku XIX wieku ojciec Feliksa przybył na studia do Krakowa.
Feliks Koneczny 1862-1947
Feliks ukończył gimnazjum św. Jacka w Krakowie a następnie studia na wydziale historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1888 roku obronił doktorat z historii i w dwa lata później będąc członkiem Komisji Umiejętności pracował w archiwach watykańskich. Od 1897 roku pracował w Bibliotece Jagiellońskiej na stanowisku kustosza. Przez dziesięć lat był wydawcą miesięcznika „Świat Słowiański”. W 1919 roku wyjeżdża do Wilna gdzie zostaje mianowanym profesorem i prowadzi katedrę Europy Wschodniej na Uniwersytecie im Stefana Batorego. W 1929 roku zostaje przeniesiony na emeryturę i powraca do Krakowa. W czasie II wojny światowej ginie jego dwóch synów – jeden w powstaniu warszawskim drugi rozstrzelany w Rzeszy.
W pracach historycznych Feliks Koneczny badał stosunki polsko-krzyżacko-litewskie i zagadnienia wschodnie. Opracował dzieje Śląska, podkreślając jego silny związek z Polską, nawet w czasach gdy był on oderwany od Rzeczpospolitej. Dzieje wzajemnych stosunków między Słowianami było trzecim kierunkiem działania profesora Konecznego.
Najbardziej znane prace Konecznego dotyczą kultur, etyk i moralności poszczególnych ludów, cywilizacji oraz ich wzajemnego oddziaływania. W czasach PRL dorobek naukowy prof. Konecznego był przemilczany, nic z jego prac nie było publikowane.
O wielości cywilizacji, Polskie Logos a Ethos, Cywilizacja bizantyjska, Cywilizacja żydowska, Prawa dziejowe, O ład w historii, Protestantyzm w życiu zbiorowym, O cywilizację łacińską, Święci w dziejach narodu polskiego – to tylko niektóre z prac Feliksa Konecznego.
Czym jest cywilizacja? Jest to jedno z pierwszych i podstawowych pytań na które Koneczny odpowiada w ten sposób: Cywilizacja jest metoda ustroju życia zbiorowego. Jeśli w ten sposób określamy cywilizacje to widzimy, że nie ma ludów które by nie posiadały cywilizacji. Każdy z ludów, każda społeczność ma przyjęte jakieś metody, sposoby współżycia, rozwiązywania problemów, trudności, sporów. Jeśli w dwóch różnych społecznościach metody te są podobne, to możemy obie te wspólnoty zakwalifikować do jednej cywilizacji ale o różnych kulturach. Według Konecznego nie ma nie jednej ogólnoludzkiej cywilizacji.
Człowiek składa się z duszy i ciała i dlatego też wszystkie co jest tworzone przez człowieka posiada formę i treść, stronę wewnętrzną i zewnętrzną. Na stronę wewnętrzną życia zbiorowego czyli cywilizacji składa się pojęcie dobra i prawdy, na stronę zewnętrzną – cielesną zdrowie i dobrobyt a wspólnym pierwiastkiem dla duszy i ciała jest piękno. Te pięć pojęć stanowi kategorię bytu ludzkiego. To jak są one określane, w jakich są ze sobą zależnościach, czy w ogóle w danej cywilizacji jest któraś całkowicie zaniechana określa nam cywilizację. Te pięć kategorii Koneczny określa jednym słowem „quincunx”. Te kategorie bytu występują zawsze łącznie, przenikają się i są zależne jedna od drugiej. Gdy jedna z tych kategorii jest w zaniku to cywilizacja jest ułomna i w życiu społeczności mogą pojawiać się patologie.
Koleją rzeczą która wyodrębnia cywilizację jest trój prawo – czyli prawo rodzinne, majątkowe i spadkowe. Te uregulowania muszą być współmierne i należeć do jednej metody, do jednej cywilizacji. Według Konecznego monogamia czyli nierozerwalny związek jednego mężczyzny i jednej kobiety istniał już pierwotnie. Związki poligamiczne pojawiły się w późniejszych czasach. Zezwolenie na poligamię i ujęcie jej w prawie majątkowym i spadkowym jest jednym z wyróżników cywilizacji.
Kolejnym elementem różnicującym cywilizację jest relacja między państwem a społeczeństwem. Tu może występować sytuacja gdy prawo prywatne panującego uznaje, że wszystko w państwie jest jego prywatną własnością(np. cywilizacja arabska, turańska) co określane jest monizmem prawa prywatnego. Monizm prawa publicznego doprowadza do sytuacji, że człowiek ma tyle wolności ile udzieli mu państwo czy też do podejścia jak jest dziś w krajach Skandynawskich, że dzieci są własnością państwa, ono decyduje co jest dla nich dobre i pilnuje rodziców w wychowywaniu dzieci. Najlepszym rozwiązaniem jest dualizm prawny, czyli współmierność między prawem publicznym a prawem prywatnym, występujący tylko w cywilizacji łacińskiej.
Są to tylko niektóre czynniki różnicujące cywilizację między sobą. Jakie są obecnie cywilizacje?
Ne przestrzeni wieków istniały 22 cywilizacje, do dnia dzisiejszego przetrwało ich tylko siedem: bizantyjska, łacińska, turańska, żydowska, arabska, bramińska i chińska.
Według Konecznego cywilizacje podlegają wspólnym prawom: współmierności, ekspansji, nierówności, niemożności syntezy, szkodliwości mieszanek i zwyciężaniu niższości. Każda cywilizacja musi zawierać w sobie rozwiązania swoje a nie przejmowane od innych cywilizacji. Każda z nich dąży do powiększania swoich wpływów. Nierówności są siłą napędową w ich rozwoju, w każdej społeczności występujące nierówności i są konieczne do jej rozwoju. Nie ma syntezy między cywilizacjami jak również mieszania rozwiązań zaczerpniętych z różnych cywilizacji. Najwyższe prawo dziejowe brzmi: „Nie można być cywilizowanym na dwa sposoby, można stać się acywilizowanym i dziczeć”. Prawo to jest wynikiem tego, że każda z cywilizacji posiada własną etykę według której należy żyć i postępować. Cywilizacje zawsze walczą ze sobą, jeśli nie ma między nimi walki to znaczy, że jedna z nich lub też obie są słabe, w stanie upadku i nie mają siły bronić własnych rozwiązań.