Rozwój naukowej biblistyki i postępująca w Kościele katolickim – szczególnie od wydania przez Leona XIII encykliki Providentissimus Deus a później encykliki Piusa XII Divino afflante Spiritu – tendencja do uwzględniania w egzegezie języków oryginalnych wymusiły potrzebę nowego przekładu Pisma Świętego.
Biblia Wujka pod względem szaty językowej z powodu archaicznego języka stała się pomnikiem literatury polskiej i jednocześnie trudno zrozumiałym dla współczesnych katolików tekstem. Przykładowy werset (Rdz 4, 23) brzmi:
Y rzękł Lamech żonam swym Adźie y Selli: Słuchayće głosu mego, żony Lamechowe, posłuchayćie mowy moiyej: żećiem zabił męża na ranę moję, y młodzieniaszka na siność moię.
Dla porównania ten sam werset w Biblii Tysiąclecia:
Lamek rzekł do swych żon, Ady i Silli: «Słuchajcie, co wam powiem, żony Lameka. Nastawcie ucha na moje słowa: Gotów jestem zabić człowieka dorosłego, jeśli on mnie zrani, i dziecko - jeśli mi zrobi siniec!
Niestety Biblia Wujka zawiera także wiele błędów. Wystarczy przytoczyć jeden z najbardziej znanych, czyli werset Iz 5,1, który w Biblii Wujka przetłumaczony jest tak:
Winnica uczyniona iest miłemu memu, na rogu synie oliwy.
W uwspółcześnionym wydaniu Biblii Wujka z 1962 roku:
Winnicę nabył muj miły na rogu, synu oliwy
Ten sam werset przetłumaczony poprawnie z języka oryginalnego w Biblii Tysiąclecia:
Przyjaciel mój miał winnicę na żyznym pagórku
Nic dziwnego, że w okresie międzywojennym dokonana została modernizacja tekstu Biblii Wujka wraz z dodaniem naukowego komentarza, a obradujący w 1937 roku I Zjazd Biblistów Polskich zadecydował o utworzeniu całkowicie nowego przekładu z języków oryginalnych. W ten sposób zamierzano zrealizować zalecenia Leona XIII i Piusa XII, lecz wybuch II wojny światowej stanął temu na przeszkodzie.
Po zakończeniu wojny nie podjęto próby tłumaczenia całego tekstu Pisma Świętego z powodu śmierci wielu polskich biblistów. Brakowało zwłaszcza specjalistów, którzy mogliby podjąć się zadania przekładu z języka hebrajskiego.
W 1958 roku na odbywającym się w Lublinie zjeździe teologicznym o. Augustyn Jankowski poinformował o planowanym przekładzie całego tekstu Pisma Świętego z języków oryginalnych. Realizacji tego zadania podjęło się Opactwo Tynieckie.
Pierwsze wydanie Biblii Tysiąclecia w 1965 roku spotkało się z krytyką m.in. ks. Eugeniusza Dąbrowskiego, ponieważ zawierało wiele błędów, które zostały usunięte w drugim wydaniu (1971 r.). Potem było trzecie i poprawione wydanie (1980 r.). Następnie dokonany został reprint III wydania, czyli IV wydanie (1983 r.), natomiast w roku 1999 roku ukazało się V wydanie (gruntowna rewizja tekstu przekładu, a także przypisów i wstępów).
Biblia Tysiąclecia jest najpopularniejszym przekładem Pisma Świętego w Polsce i została zatwierdzona przez Konferencję Episkopatu Polski do stosowania w liturgii. W ten sposób zalecenia Leona XIII i Piusa XII zostały wypełnione, a polscy katolicy mogą odtąd lepiej zrozumieć treść Listu Boga do ludzi, jakim jest Pismo Święte.
Cały tekst Biblii Tysiąclecia w wersji internetowej znajduje się na stronie: biblia.deon.pl
Warto przeczytać:
Leon XIII - Encyklika Providentissimus Deus
Pius XII - Encyklika Divino Afflante Spiritu